dr. Ad van Nieuwpoort (Bloemendaal): ‘Zachte krachten zullen winnen’ n.a.v. fragmenten uit Jozua

Alle-Dag-Kerk, Middagpauzedienst 31 oktober 2018  *

Dr. Ad van Nieuwpoort (Bloemendaal)

Zachte krachten zullen winnen’ n.a.v. fragmenten uit Jozua

Een klein mannetje tegenover een gigantische wereldkerk. Zo kun je de positie van Maarten Luther wel noemen. Wat hij deed, was ondenkbaar. Hoe zou hij tegen zo’n machtsblok iets kunnen uitrichten? Zijn vrienden gaven het weinig kans en schudden hun hoofden. Tegen zo’n gesloten systeem als de wereldkerk destijds was, kan niemand op. Je trekt toch altijd aan het kortste eind.

De wereldkerk van toen was net zo gesloten als de stad Jericho in het verhaal van profetische boek Jozua. In dat verhaal zien we een berooid en verschrompeld exodusvolkje uit de woestijn optrekken. Nauwelijks meer enig idee van toekomst of verleden. Een slavenvolkje was het. En een woestijntijd lang hebben ze hun menszijn stukje bij beetje weer opnieuw moeten leren ontdekken. Wat is dat eigenlijk: een mens? Hoe word je van een slaaf tot een vrij en mondig mens? Met vallen en opstaan gingen ze achter Mozes aan, zo gaat het verhaal. En steeds weer kwam dat verlangen op naar het slavenland. Hadden we het daar niet beter dan hier in de woestijn?

Daar gaan ze. Veelbelovend land was in het vooruitzicht gesteld. Ruimte van leven. Een wijds land, waar je mens kan worden. Waar je niet geteisterd wordt door angst en vrees. Waar je mag worden die je bent. Eindelijk weg uit de patronen waarin je gevangen zat. Ruimte om adem te halen. Je medemens tegemoet te kunnen treden met vertrouwen. Eten en drinken voor iedereen genoeg. En geen machten meer die jou klein maken, die jou vernederen.
Die droom hield hen gaande. Dat zou het zijn. En ze verlangden ernaar.
Maar wat een anti-climax: het beloofde land blijkt een ommuurde stad te zijn. Waar niemand uit en niemand in kan. Hoge, dikke muren zien ze. Het tegenovergestelde van wat hun was voorgehouden.

Het zijn die kerkmuren waar ook Maarten Luther tegenop liep. De plaats waar het zou moeten gaan over bevrijding en genade werd een plaats van oordeel en dwang. De plek waar je op je benen zou moeten worden gezet als mens, daar werd je klein en schuldig gehouden. Daar waar de geest van Jezus zou moeten waaien, hadden de bisschoppen het heft in handen. Zie daar maar eens beweging in te krijgen.

Het is van alle tijden en alle plaatsen. Ik moet nog zo vaak terugdenken aan Leipzig 1989. Hoe vanuit de kerken daar een hele beweging opkwam die dag in dag uit door de straten ging om te pleiten tegen de muren van gevangenschap in Oost-Duitsland. Er werd wat smalend over gedaan. Denk je nou echt dat dit gaat helpen? Denk je dat gezang door de straten het geweld van tanks kan keren? We zien nog die student staan op het plein van de hemelse vrede tegenover die tank. Ondenkbaar. Onmogelijk.

En toch: daar zien we dat exodusvolkje gaan. De bazuinen zijn uitgedeeld. Bevrijdingsbazuinen zijn het. Speciaal om het jubeljaar in te luiden. En wat hebben ze nog meer? Nu ja: die wonderlijke kist. Met daarin de Tora. Meer is het niet. Geen tanks en kanonnen maar alleen een woord. Een boekrol met daarop de naam: ‘Ik zal er zijn’. ‘Liefde sterker dan wat ook’. Dat is het. Dat is ook het enige dat Luther had. Een woord van bevrijding. En daar gaan ze. Om die ommuurde stad heen. Ze moeten zwijgen. Er mag niet gejuicht worden, noch geroepen. Geen grote mond gaat ons redden. Echter die stille omgang met wat bazuinen die ons het lied van bevrijding doen zingen. En zo gaan ze. Zes dagen lang. En de mensen van Jericho staan op muren te kijken. Wat wil dat volkje? Wat denken ze wel? Ze lachen zich rot. Soft gedoe. Leeg idealisme. Maar dan wordt het feest van de verbeelding werkelijkheid: op de sabbat vallen de muren. Opent zich het land. Niet met kracht en geweld, maar met het woord van bevrijding. Met het visioen ons geschonken.

Dat visioen ligt hier ook vandaag. Een verhaal dat gaat over wat niet kan en toch gebeurt . Een verhaal dat krachtiger is dan welke muren ook. Want wat een muren kunnen wij niet bouwen in onze wereld! Het is aan de orde van de dag. We zien het opnieuw over ons continent heen spoelen. Het verlangen naar de natiestaat, naar zuiverheid van ras en bloed. Muren om anderen buiten te sluiten.

Maar we zien het ook in ons kleine leventje. De muren die wij opwerpen om maar niet tevoorschijn te hoeven komen. Om ons achter te kunnen verschuilen. Of de muren van verdriet en rouw. Muren van het grote verlies in ons leven. Muren die ons gevangen houden.

Maar vandaag wordt ons een lied van bevrijding in de mond gelegd. Een lied dat zelfs de dood van zijn sokkel kan halen. Maarten Luther waagde het ermee. Nu wij nog!