80 jaar Alle-Dag-Kerk! Dat vieren we met dankbaarheid aan de Heer der Kerk

Een wonderlijke naam eigenlijk: Alle-Dag-Kerk, want we zijn hier helemaal niet alle dagen – alleen op de woensdagmiddag! Zo is het trouwens wel begonnen: alle werkdagen de kerk open.
Bovendien zijn we geen kerk. Alle christelijke gemeenten zijn op alle dagen actief met het kerk-zijn – wij alleen op woensdag tussen de middag. Toch heten alleen wij Alle-Dag-Kerk. Dat komt natuurlijk omdat het naam gekregen heeft. En hoe. Ton Bolland zei: de kerk van heel Nederland!
Daarom zijn we vandaag met waardering en bewondering vervuld voor de mensen van het eerste uur.

Gangmaker van het eerste uur
Ik noem de gangmaker van het eerste uur met ere: Arent Joan Petrus Boeke, hervormd predikant te Schoorl. Die kwam dus niet uit Amsterdam. Dat schept een band… Maar dan volgen er wel vier Amsterdammers. Mevrouw de Ridder, echtgenote van een professor en bij haar naam staat in de oprichtingsakte, dat ze met toestemming van haar man opereert – ja dat zijn andere tijden. Ook een rechter, mr. Dons en een gemeenteambtenaar, de heer van Kooten. En ook bij de oprichters was Dionys Emil Boeke, Secretaris Binnenland van het Nederlands Bijbelgenootschap.
Als je dat laatste zo hoort, is deze locatie hier in de Engels Hervormde Kerk niet vreemd, want hier – in deze kerk – is ook de oprichting van het Nederlands Bijbelgenootschap gevierd in 1814. En in 1969 is aan de buitenmuur naast de ingang van de kerk een plaquette aangebracht ter gelegenheid van het 150 jarige bestaan van het Nederlands Bijbelgenootschap – met een citaat uit Jesaja 40: 8 “Het gras verdort, de bloem valt af, maar het woord van onze God houdt eeuwig stand.”

Opzet
De opzet in 1932 was iedere werkdag, van maandag tot zaterdag van 12 – 2 uur de kerk open, deze kerk, de Engelse Hervormde kerk op het Begijnhof, twee uur lang open, later zelfs tot vier uur: vier uur lang open. Dagelijks een kwartier met een 5-minutenpreek. En vanaf het begin werd een richtingenstrijd uitgesloten! Oecumene vanaf het eerste uur.
In de oorlogstijd is deze kerk gevorderd tot garnizoenskerk.
De Alle-Dag-Kerk verhuisde naar de Lutherse Kerk op het Spui. In de Hongerwinter kon ook dat niet en zo was er tot oktober 1945 geen dienst. Sindsdien is ’t woensdag Alle-Dag-Kerk op het Begijnhof tot op vandaag.
Wij zijn God dankbaar, dat we dit werk sinds 1932 mogen voortzetten.

Maatschappelijk middenveld
In die crisistijd van de dertiger jaren van de vorige eeuw is veel van de grond gekomen op christelijke grondslag. Dat is gebeurd in wat we noemen: het maatschappelijk middenveld – in het onderwijs, de zorg, de omroep, de wetenschap en de politiek. Veel is veranderd.
De middagpauzedienst is er nog. Als ’t aan het bestuur ligt, gaan we daar gewoon mee door. In de vorm die geijkt is in de loop der jaren: een lied, een gebed, een pakkende meditatie en tot slot de zegen van de Heer.
De Alle-Dag-Kerk had ook iets met de radio: eerst de V.P.R.O. en van 1947 tot 1992 de NCRV, terwijl de Wereldomroep die uitzendingen wel overnam. Sinds april 1997 zendt Radio Bloemendaal op dinsdagmiddag vanaf 12 uur de middagpauzedienst uit en sinds april 2012 Groot Nieuws Radio op woensdag tussen 1 en 2*.

Rust geven
Weet u wat 80 jaar geleden als doel is gesteld van de Alle-Dag-Kerk?
Rust geven aan vermoeide zielen en plaats maken voor de inwerking van Gods Geest en de liefde tot de naaste in een ‘middagpooze voor de vrede’.

Tussen haakjes: en dat in de tijd tussen de twee wereldoorlogen.
Hoe heeft het zo kunnen komen?
Ik denk: een warm hart voor mensen in moeilijke omstandigheden. En ook: een breed draagvlak, oecumene in de praktijk, voordat het woord ‘oecumene’ werd uitgevonden. Dominees die mee wilden doen. En fantastisch orgelspel, niet te vergeten, van Piet van Egmond. Ik hoorde laatst nog zeggen: Piet van Egmond heeft de Alle-Dag-Kerk gemaakt tot wat die is. Want een rustpooze in stilte of met een riedeltje van niks – daar trek je geen Amsterdammer mee. D’r mot wel wat gebeuren. En als Piet van Egmond de toetsen aanraakte, gebeurde er iets. Daarom zijn we blij met onze huidige organisten Rob van Dijk, Wim MagrĂ© en Everhard Zwart, want bij hen gebeurt er ook iets!

Vrede
Nu vraag ik u: vindt u dit nog iets voor vandaag? Rust geven aan vermoeide zielen? Of is dit niet meer van deze tijd? Misschien zeggen we het vandaag een beetje anders: op adem komen in een jachtige tijd. Maar de innerlijke rust, omdat de Heer er ook nog is, dat is iets van alle tijden.
En ‘een middagpooze voor de vrede’ – ja, dat klinkt een beetje oubollig.
Maar in een tijd van spanning tussen de wereldoorlogen met Hitler in opmars, zonder dat je weet van er van zou komen, durfden ze bij de Alle-Dag-Kerk van het eerste uur wel te spreken over de noodzaak van vrede.
En wie zou in deze tijd van economische neergang en ideologische geweldsuitbarstingen in het klein en in het groot geringschattend doen over vrede?

Doordeweeks samen kerk zijn op menselijke maat
En zo is het gekomen en tot op vandaag doorgegaan: in het zakelijke hart van de stad een doordeweekse vorm vinden van kerk zijn op menselijke maat en in breed oecumenisch verband. En op dat spoor gaan we gewoon op woensdag tussen de middag door. Ons houdend aan de gedachte van het lied: ‘Het is niet onze zaak, o Heer, ’t gaat om uw eeuwig rijk, uw eer’. En ondertussen denken we: tachtig is prachtig.

W.J.W. Scheltens, Lunteren
29 september 2012

* Vanaf juli 2013 is Groot Nieuws Radio gestopt met de uitzendingen van onze middagpauzediensten.