ds. Annette Driebergen: ‘Volg de ster!’ n.a.v. Matteüs 2: 1-12

*  Alle-Dag-Kerk, Middagpauzedienst 6 januari 2016  *

Voorganger: ds. Annette Driebergen, Papendrecht

‘Volg de ster!’ n.a.v. Matteüs 2: 1-12

Lieve mensen van God,

Het staat in de sterren geschreven. Dat is een uitdrukking om duidelijk te maken dat de gang van het leven bepaald is door de stand van de sterren. Sterrenkundigen, astrologen …. zij kunnen aan de stand van de sterren aflezen wat er zal gebeuren. Horoscoopschrijvers hebben die wetenschap als basis. In bepaalde tijdschriften verschijnen rond deze periode voor het nieuwe jaar overzichten van wat je kunt verwachten als je weegschaal, boogschutter of welk sterrenbeeld ook bent. De stand van de sterren in de periode waarin je bent geboren en de huidige stand van de sterren maken het mogelijk – zo is het verhaal – om vooruit te zien. In mijn jonge jaren was het in bepaalde kerkelijke kringen echt uit den boze om je horoscoop te lezen … die wetenschap druiste in tegen alle Bijbelse principes. Je mocht je daar niet mee bezig houden. De gedachte dat je lot vastligt in de sterren gaat in tegen de gedachte dat de gang van je leven in Gods hand ligt.

Het is niet voor niets dat de magiërs, de wijzen uit het Oosten, lange tijd in de traditie van de kerk koningen zijn genoemd. De Bijbelse afkeer van bezig zijn met sterrenkundige gedachtes zal daar vast aan hebben bijgedragen: we moeten mensen niet op verkeerde ideeën brengen door sterrenwichelaars te laten verschijnen aan de voeten van het kind. Het is wel humor van de bijbel, vind ik, dat het verhaal vertelt dat er wel echt iets in de sterren staat geschreven. Magiërs ontdekken de boodschap van de sterren: er is een koning geboren. Dat gaat dwars in tegen die Bijbelse gedachte dat niet de sterren het lot van het leven bepalen, maar dat God de gang van de geschiedenis leidt. Matteüs gebruikt het beeld van de ster zonder problemen. Zo is het in zijn beleving gegaan.

Wijzen uit het oosten, daar waar de zon opgaat, hebben een ster zien opgaan en daar conclusies aan verbonden. Ze lezen er de geboorte in van een bijzonder kind. Dat ze het interpreteren als een kind van Israël vertelt dat het wijze, geleerde mensen zijn. Ze kennen niet alleen hun eigen geschiedenis, maar ze kennen ook de verwachting van het Joodse volk, de verwachting van de komst van een bijzondere gestalte. Ze zijn wijs, want ze laten zich uitdagen door een ster om verder te kijken dan wat voor ogen is. Ze willen iets vinden wat ze nog niet kennen.

Ze verbinden – zo zei ik – conclusies aan de ster, maar ze verbinden er ook consequenties aan. Ze komen in beweging, ze laten zich roepen en verleiden door de ster. Ze volgen de ster. Maar de manier waarop ze dat doen, getuigt eigenlijk weer van een soort vooringenomenheid. Want ze verschijnen in Jeruzalem, in de veronderstelling dat een koningskind daar moet zijn, in de koningsveste in de hoofdstad. Bij de zelfbenoemde koning van de Joden, Herodes. Gedreven door die gedachte blijken ze op de verkeerde weg te zijn. Werkt het zo? Als je teveel afgaat op de logica die in je hoofd zit …. als je teveel vertrouwt op je menselijk inzicht, dan raak je het spoor bijster, dan kom je op de verkeerde weg …. Dan kun je het koningskind niet vinden. Dat kan alleen als je openstaat voor de verrassende wending. Je vindt het Kind alleen als je oor hebt voor wat de Schrift vertelt en daar naar luistert.
Jeruzalem raakt in opperste staat van verwarring. Een koning, hoe, wat, waar? Herodes laat hogepriesters en schriftgeleerden komen om opheldering te geven. Zij slaan de Schrift open en vinden het woord waar de wijzen mee verder kunnen. Bethlehem. De magiërs kunnen er mee verder, maar is het niet schrijnend dat de mensen in Jeruzalem zelf blijven waar ze zijn? Geen beweging, helemaal niks. Alsof het hun niet aangaat. Alsof zij op afstand willen blijven. Het is een voorproefje van wat komen gaat in het verhaal van Jezus…. De gevestigde orde laat het afweten. Dat het in de sterren geschreven staat, doet hen niks. Dat het in Gods woord geschreven staat, doet hen ook niks.

De wijzen laten het woord toe in hun hart. Zo komt er ruimte voor verrassing. En zo komt het ook met de ster weer goed. Want zodra ze de juiste richting kiezen is de ster er weer. Niet als een vaststaand teken aan de hemel. Maar als lichtend teken voor onderweg. Volg de ster. Wegwijzer op weg naar eerbetoon en aanbidding. Aanbidding …. Dat is je klein maken en erkennen dat je met een groots iemand van doen hebt. Aanbidding …. Dat is stil worden, knielen en door de ogen van het Kind naar jezelf kijken …. Aanbidding …. Dat is oefenen van een houding van ontvankelijkheid, van openheid. Aanbidding …. Dat is weten dat je dit kind nodig hebt als basis voor je bestaan. Aanbidding …. Dat is jezelf loslaten en je wijden aan wie groter is dan jij bent. Zo knielen deze magiërs aan de voeten van Jezus. Ze vinden een verrassende koning, midden onder mensen, niet afgeschermd door hoge muren of bewakers. Open en toegankelijk voor wie hem zoekt.

Op wie lijken wij? Zijn we als de schriftgeleerden en hogepriesters …. We weten het allemaal wel …. gedachten over geloof zitten als vaste brokken in ons hoofd, maar het maakt ons niet warm of koud, we komen er niet door in beweging. We kennen de verhalen, maar ze raken ons hart niet. De geschiedenis zegt ons wel iets, maar niet genoeg om in beweging te komen. Of hebben we iets van Herodes in ons, die met hand en tand vast houdt wat hij heeft opgebouwd aan zekerheid. Alles wat onrustig kan maken … alles wat onze positie aan het wankelen kan brengen, drukken we de kop in. Of lijken we op de wijzen … gevormd door een bepaalde vorm van zekerheid, maar open om verrast te worden … in staat om vooringenomenheid los te laten en met iets van onzekerheid op pad te gaan, de ster te volgen.

Uit deze geschiedenis leren we dat de instelling van de wijzen de meeste kans geeft op ontmoeting met het kwetsbare mensenkind dat gekomen is om de wereld te veranderen. Wie openstaat voor verrassing kan op de meest onverwachte momenten en plaatsen iets van God ontdekken. Zoals ik al eerder zei: als je teveel afgaat op de logica die in je hoofd zit …. als je teveel vertrouwt op je menselijk inzicht, dan raak je het spoor bijster, dan kom je op de verkeerde weg …. Dan kun je het koningskind niet vinden.. Je vindt het Kind alleen als je oor hebt voor wat de Schrift vertelt en openstaat voor een verrassende wending. Want dan ontdek je: het staat in de sterren geschreven. In dé ster. De Morgenster die is opgegaan. Volg die ster. Hij wijst de weg.
Amen

Plaats een reactie