ds. Jannie Nijwening: Leef, voor zover het in uw macht ligt, met alle mensen in vrede n.a.v. Romeinen 12: 18

*  Alle-Dag-Kerk, 23 september 2015  *

Voorganger: ds. Jannie Nijwening, Den Haag

Leef, voor zover het in uw macht ligt, met alle mensen in vrede, n.a.v. Romeinen 12: 18

Gemeente van Jezus Messias,
Het is al weer vredesweek en wat is het nodig om stil te staan bij vrede…
Vrede lijkt onbereikbaar ver weg, zo ontzaglijk moeilijk te realiseren. Op wereldschaal, maar ook in ons eigen leven. In onszelf en in onze relaties.
Toen we in de jaren 80 van de vorige eeuw in de kerken volop bezig waren met het thema vrede (in samenhang met gerechtigheid en heelheid van de schepping) bracht het in menige geloofsgemeenschap nogal wat onvrede teweeg, en dat is nog zacht uitgedrukt. Mensen uit één gemeente stonden lijnrecht tegenover elkaar en er werden verhitte discussies gevoerd tussen IKV- en ICTO-mensen.
Verwijten vlogen over en weer: de ene partij vond dat je als christen altijd alle geweld moest afkeuren en de ander was de mening toegedaan dat dit een buitengewoon naïef standpunt was. Want in de echte wereld loert er gevaar, dan eens rood, dan een andere kleur, maar je moet altijd op je hoede zijn, bewapend. De Bergrede is voor in de kerk,de politiek volgt andere wetten.
Voor de ene groep waren het prachtige jaren met demonstraties in Amsterdam en Den Haag, voor anderen een nachtmerrie waar men liever niet aan terugdenkt. Geen vrede meer in de kerk…
Ik merk dat de wonden nog niet zijn geheeld.
Vrede heeft gezorgd voor polarisatie en ook al is het thema van de vredesweek dit jaar : “Vrede verbindt”, in de praktijk blijkt het dikwijls anders te zijn. En toch, het is weer vredesweek en we kunnen in de kerk het thema niet onbesproken laten. Hoe kunnen we erover leren spreken, zonder de verbinding kwijt te raken met zusters en broeders die een andere mening zijn toegedaan dan wijzelf? Daarin ligt de grote uitdaging voor ieder van ons.
En zo kwam ik bij die woorden van Paulus:
“Leef, voor zover het in uw macht ligt, met alle mensen in vrede.”
In de bijbelvertaling, waarmee ik ben opgegroeid staat:
“Houdt zo mogelijk, voor zover het van u afhangt, vrede met alle mensen.”
Vrede is blijkbaar niet vanzelfsprekend, ook niet in de jonge kerk.
Het feit dat het zo vaak onderwerp van gesprek is, en dat Paulus er zoveel woorden aan wijdt, geeft aan dat het een probleem is voor ons mensen: leven in vrede.
Daarmee zeg ik niets nieuws, maar het is toch belangrijk dat we dat ons realiseren: in vrede leven is moeilijk, in het groot en in het klein.
En toch is er een onsterflijk groot verlangen naar vrede in ons…

“Leef, voor zover het in uw macht ligt, met alle mensen in vrede.” Deze ene regel, het thema van deze dienst, geeft veel stof tot nadenken.
Paulus zegt: “voor zover het in jouw macht ligt”, “voor zover het van jou afhangt”.
Dat is belangrijk: we kunnen veel – we hebben macht en kunnen dus niet zeggen: ik kan er niets aan doen – maar we hebben niet alles in onze macht. Voor echte vrede zijn er twee nodig.
Ik lees de woorden van Paulus als een uitnodiging tot zelfonderzoek. Het is zinvol om onszelf de vraag te stellen: hoe ver gaat mijn invloed,
wat kan ik in een lastige situatie doen om de vrede te bewaren of te herstellen?
Het is mogelijk dat we dan op een goede dag tot de conclusie moeten komen dat het te groot is, dat we op de grenzen stoten van onze invloed, van onze macht. Het is een van de pijnlijke ontdekkingen die een mens kan doen, een van de moeilijkste opgaven: je eigen onmacht moeten erkennen, leren leven met gebrokenheid, met het verdrietige gegeven dat niet altijd alles goed komt.
Soms is dat het hoogste wat je, na veel strijd, kunt bereiken: dat je elkaar met rust laat. En wordt het je gegeven dat je het goede voor hebt, ook met de ander met wie het contact pijnlijk is geweest.

Dat is de ene kant van het verhaal: erkennen dat er grenzen zijn aan onze macht.
Maar er is een andere kant, en daarmee zijn we misschien nog meer vertrouwd. Namelijk de moeite die we hebben om te erkennen dat wij zelf altijd een aandeel hebben wanneer we in een conflict verwikkeld zijn. Het is maar al te menselijk om meteen de wijzen naar de ander.
We doen dat in het klein, maar je ziet het ook in het groot.
Het begint al op het schoolplein: hij is begonnen, nee, zij!
Niemand begint ooit, maar ondertussen is het voortdurend hommeles. Tussen kinderen, volwassen mensen, tussen staten.
Altijd zeggen we: ik ben niet begonnen, die ander… De ander heeft schuld, ik niet, want ik ben voor vrede…
Waarom zijn er zoveel conflicten, zoveel ruzies, terwijl elk weldenkend mens voor vrede is?
Omdat we allemaal geneigd zijn te zeggen: maar het ligt niet aan mij…. Als het aan mij lag….
Maar als het aan niemand ligt, dan moet er toch ergens iets niet kloppen!

Er is een regel uit een lied van Oosterhuis, dat me altijd weer raakt.
Hij heeft het de titel gegeven: “Lied tegen de derde wereldoorlog.”
“Dat oorlog is geboden, dat vrede niet mag zijn.
     Dat mensen mensen doden, dat wij die mensen zijn.”
Het is niet alleen de ander, ik ben een van de mensen… die vrede zo moeilijk vindt… Om die erkenning gaat het, want wat de ander doet of laat is niet mijn zaak; ik ben slechts verantwoordelijk voor mezelf.
Niet alleen voor vrede zijn twee nodig, ook voor ruzie en oorlog.
Iemand stelde ooit de vraag: “Stel je voor er is oorlog en niemand gaat er naar toe?” Ik vind het een prachtige vraag die we zo moeten laten staan, zonder antwoord.
Stel je voor, iemand beschouwt mij als zijn vijand en ik zeg: jij bent mijn zuster, mijn broeder? Stel je voor!
Ik geloof dat het Jezus erom begonnen is om ons te helpen ontdekken hoeveel macht we bezitten als we leren de ander met humor en creativiteit te bejegenen. Als we de ander verrassen met liefde, met vriendschap.
Paulus en ook Jezus, spreken zoveel over vrede, omdat het zo’n opgave is voor ons mensen. Omdat we er, ons leven lang, de handen aan vol hebben.
Laten we ons oefenen in mildheid, jegens onszelf, jegens de ander. “Bekeer ons felle hart”, zullen we straks zingend bidden.
Want dat is de plaats waar vrede begint.
Amen.

Gebed om vrede van Sint Franciscus

Heer,
Maak mij een werktuig van Uw Vrede.
Laat mij, waar haat is, liefde brengen.
Waar onrecht is, tot vergeving stemmen.
Waar verdeeldheid is, eendracht stichten.
Waar dwaling is, waarheid doen gelden.
Waar twijfel is, geloof vestigen.
Waar wanhoop is, hoop wekken.
Waar duisternis is, licht ontsteken.
Waar droefheid is, vreugde brengen.
Laat me er meer op uit zijn om te troosten, dan om getroost te worden.
Te begrijpen, dan om begrepen te worden.
Te beminnen, dan om bemind te worden.
Want als men geeft, ontvangt men, als men vergeeft, krijgt men vergiffenis.
En door te sterven, wordt men eeuwig geboren.
Amen

Plaats een reactie