ds. Marco Visser (Heemskerk): “Alles is vluchtig” n.a.v. Prediker 3: 1-13

Alle-Dag-Kerk, Middagpauzedienst 5 juli 2017  *

Voorganger: ds. Marco Visser (Heemskerk)

“Alles is vluchtig” n.a.v. Prediker 3: 1-13

1. Voor alles is er een bepaald tijdstip,
er is een tijd voor alle dingen onder de hemel:
2. Een tijd voor baren en een tijd voor sterven;
een tijd voor planten
en een tijd voor aanplant ontwortelen.
3. Een tijd voor doodslaan en een tijd voor genezen,
een tijd voor afbreken en een tijd voor opbouwen.
4. Een tijd voor huilen en een tijd voor lachen,
een tijd van jammeren en een tijd van dansen.
5. Een tijd voor stenen wegwerpen
en een tijd voor stenen opstapelen;
een tijd voor omarmen
en een tijd voor verre blijven van omarming.
6. Een tijd voor zoeken en een tijd voor verliezen,
een tijd voor bewaren en een tijd voor wegwerpen.
7. Een tijd voor kapotscheuren en een tijd voor dichtnaaien,
een tijd voor zwijgen en een tijd voor spreken.
8. Een tijd voor liefhebben en een tijd voor haten,
een tijd van oorlog en een tijd van vrede.

9. Welke winst is er voor wie iets doet
terwijl hij zo zwoegt?
10. Ik overzag de bezigheid
die God de mensenkinderen geeft om mee bezig te zijn.
11. Al wat hij heeft gemaakt: mooi, op zijn tijd.
Ja, hij geeft hun de wereldtijd in het hart.
Maar zonder dat de mens van de daad die God doet,
van begin tot einde ook maar iets begrijpt.
12. Ik erken:
daarbij is er geen goed,
behalve, dat je je verheugt
en goed doet in je leven.
13. Ja, ieder mens die eet en drinkt,
en het goede ziet bij al zijn zwoegen:
‘n gave van God is dat.

Wat is het toch eigenlijk een wonder dat de Prediker ook in de Schrift staat. Dat deze óók een bijbelse stem is. Hij is degene die de vragen stelt. Kritische vraagtekens bij zo ongeveer alles. Bij onze moraal, bij wat wij belangrijk vinden in het leven, bij onze zekerheden. Kritisch vraagteken bij ons geloof ook, niet te vergeten.
Als wij ons ergens met hart en ziel voor inzetten, dan zegt de Prediker: Beter een handvol rust dan twee vuisten vol zwoegen en najagen van wind. (4:6)
Als wij ons uiterste best doen om goede mensen te zijn, dan zegt de Prediker: ‘Of je nou een goed of een slecht mens bent, dood gaan we allemaal.’ (7:16)
En net als je het heel wat vond dat je toch met enige regelmaat naar de kerk gaat – op woensdagmiddag nota bene! – , zegt de Prediker: ‘Loop nou maar niet te hard naar de tempel. Houd je aan Gods geboden en wees verder niet te vroom.’ (4:17)

Iemand die steeds de keerzijde van de zaak laat zien. Een criticus, een scepticus. Hij prikt en hij steekt. En… gelukkig maar. Ik vind het eigenlijk zo goed, dat deze stem ook klinkt. De vragensteller heeft zijn plek onder de getuigen van de God van Israël.

Ja, misschien hebben we deze vragensteller wel juist heel hard nodig vandaag. Ruimte voor vragen, ruimte voor twijfel, voor niet-weten. Hoezeer hebben we dat nodig in onze tijd, waarin mensen maar al te vaak gelijk hebben, en met hun mening en hun overtuiging… elkaar te lijf gaan. ‘Mijn heilige gelijk!’
De Bijbel, de Schrift van Israël zegt: de Prediker moet erbij. De vraag, de scepsis, ja de tegenspraak! moet erbij.

II הֶבֶל
Vluchtiger dan vluchtig,
alles is vluchtig…

Zo begint hij zijn spreken. Bekende woorden. De klassieke vertaling luidt: ‘ijdelheid der ijdelheden…’ Dat is in ons taalgebruik een beetje wat anders gaan betekenen. Hij bedoelt: vluchtig. Het Hebreeuwse woord dat er staat, is: hèvèl. Hèvèl – je hoort het aan de klank van het woord – betekent damp, zuchtje, ademtocht.
En nu, heel ons leven is hèvèl, zegt de vragenman Prediker.

En zo confronteert hij ons er vandaag mee, dat wat wij doen en wat wij zeggen, en wat wij voorstellen – dat het begrensd is. Dat is niet voor altijd. Het is er, maar even later is het weg. Wij zijn er, maar even later zijn wij weg…
Dat is het wat de Prediker ons vandaag voorhoudt. Maar nu doet hij dat niet door ons dat in te peperen. Dat doet hij niet door een donderpreek, om ons duidelijk te maken dat wij maar nietige mensjes zijn en dat we heus niets voorstellen. Nee, hij doet dat door een liedje! En dat is zo opvallend. Hij vertelt en hij vertelt… en dan… begint hij plotseling te zingen. Ik weet het niet, misschien dacht u inmiddels dat de Prediker een beetje een chagrijn of een droogstoppel was, een zuur gezicht. Maar nee, hij is een dichter! Een zanger! We hebben het gehoord, Prediker 3:

Er is tijd die vergaat en vlug is vergleden.
Tijden van haat of een tijd voor vrede.
Een tijd van gaan en een tijd van komen.
Na de strijd om ’t bestaan een tijd van dromen… (Karel Eykman)

En zo voort en zo alsmaar verder, in dezelfde cadans. Als een zachte, zwierige melodie. Bijna zo dat je aan een wals gaat denken. Hoor je hoe mild, ongelofelijk eenvoudig, en juist daardoor zo mooi.
Je voelt het mee: dit is mijn leven! Dit is het toch eigenlijk helemaal… Ons leven kent die verschillende kanten, die soms tegenpolen zijn. (Ongelofelijk, de tegenstellingen die je soms meemaakt!) En soms, als je iets meemaakt, er midden in zit, dan ga je erin op, dan lijkt het wel eens of er alleen maar dit is… Maar nee, er zal ook weer een andere tijd zijn. Wat er nu is… het is begrensd.

Een lied dus. Niet om ons van iets te overtuigen. Maar eenvoudig om ons iets te laten hóren, om ons iets laten mee-voelen. Iets van: zo is het, dat leven van ons. Het is begrensd.
Er is een tijd van baren en een tijd van sterven. Zie je, wij zijn er nu, maar wij zijn er niet altijd geweest. En we zullen er ook niet altijd zijn. En weet je, dat is misschien maar goed ook.
Er is een tijd van zwijgen en een tijd van spreken. Zie je, soms valt er wat te zeggen. Maar een andere keer zwijg je liever. Dat hangt er maar van af. En daarom moeten we ook maar een beetje op onze woorden letten.
Er is een tijd van afbraak en een tijd van opbouw. Zie je, wat wij opbouwen, is niet voor de eeuwigheid. Wat je hebt opgebouwd, breek je later weer af. Of dat doet een ander voor je. Wees maar bescheiden…

Alles zijn tijd. Voel je hoe je erin meegenomen wordt… Je weet dat het leven zo is, zoals hij het bezingt, zo rijk en tegelijk begrensd.

III
Maar wat doen wij er nu mee? Kijk, het kan je angst aanjagen, dat het alles zo relatief is. Het kan zijn dat je je ertegen wilt verzetten, dat er niets blijvend is. En dan kun je een paar dingen doen. Je kunt enorm in actie komen, heel krampachtig gaan proberen toch nog iets blijvends te bewerkstelligen. Of je kunt je er juist bij neerleggen, je schouders ophalen, je handen in je schoot leggen, want ‘je kunt er toch niks an doen’, jij kunt toch geen verschil maken.

Maar ik heb de indruk dat de Prediker zegt: Allebei niet. ‘Ga jij nu maar’ (lijkt hij mij te zeggen) ‘op zoek naar wat het goede is in het leven.’ Het goede! Na dat liedje dat hij zingt, laat de Prediker bijna terloops drie keer het woordje ‘goed’ vallen. Tov in het Hebreeuws: Ik heb gezien dat er bij de mensen geen GOED is dan: dat men zich verheugt en GOED doet in zijn leven. Ja, ieder mens die eten zal en drinken, en het GOEDE zal zien bij al zijn zwoegen: een gave van God is dat.

Ga jij nu maar op zoek naar wat goed is voor jou.
En dat is?
Waar licht voor jou het goede leven op? Waar is er voor jou iets van de goede schepping te zien? Zou het kunnen zijn… in het heel gewone? In het heel eenvoudige? In het hier en nu? Is het misschien goed – als je gewoon met elkaar aan tafel zit, of zomaar alleen, met een kop thee, een glas wijn? Is het misschien als jou zomaar éven opvalt, dat de zon de bomen in het licht zet na de regen? Is het misschien als je even, een moment lang, weet dat je ziel veilig is en je stem gehoord wordt? Zou dat het kunnen zijn, het goede…

Verheug je dan in het gewone. Waarvan de Prediker trouwens ook wel weet dat het helemaal niet gewoon is. Maar juist buitengewoon. Omdat het aan alle kanten aangevochten wordt. En: omdat je het niet kunt maken. Het is het moment dat je in de schoot geworpen krijgt, dat even, zomaar gebeurt.
Alle dingen hebben tijd. En te midden van al die dingen, licht er soms zomaar iets op van hem die onze tijd vult met zijn goedheid.

Amen

Reactie ( 1 )

  1. Beantwoorden
    Hetty de Jong says:

    Geweldig dat we de preken nu ook zó kunnen beluisteren!!
    Dank Kees!

Plaats een reactie