ds. Wilma Hartogsveld: ‘Zien met andere ogen’ n.a.v. Johannes 9: 1-13

*  Alle-Dag-Kerk, 19 november 2014  *

Voorganger: ds. Wilma Hartogsveld

‘Zien met andere ogen’ n.a.v. Johannes 9: 1-13

Genezing van een blinde
1. In het voorbijgaan zag Jezus iemand die al vanaf zijn geboorte blind was. 2. Zijn leerlingen vroegen: ‘Rabbi, hoe komt het dat hij blind was toen hij geboren werd? Heeft hij zelf gezondigd of zijn ouders?’ 3. ‘Hij niet en zijn ouders ook niet,’ was het antwoord van Jezus, ‘maar Gods werk moet door hem zichtbaar worden. 4. Zolang het dag is, moeten we het werk doen van hem die mij gezonden heeft; straks komt de nacht en dan kan niemand iets doen. 5. Zolang ik in de wereld ben, ben ik het licht voor de wereld.’ 6. Na deze woorden spuwde hij op de grond. Met het speeksel maakte hij wat modder, hij streek die op de ogen van de blinde 7. en zei tegen hem: ‘Ga naar het badhuis van Siloam en was u daar.’ (Siloam is in onze taal ‘gezondene’.) De man ging weg, waste zich, en toen hij terugkwam kon hij zien.

8. Zijn buren en de mensen die hem kenden als bedelaar zeiden: ‘Is dat niet de man die altijd zat te bedelen?’ 9. De een zei: ‘Ja, die is het,’ en de ander: ‘Nee, maar hij lijkt er wel op.’ De man zelf zei: ‘Ik ben het echt.’ 10. Toen vroegen ze: ‘Hoe zijn je ogen opengegaan?’ 11. Hij zei: ‘Iemand die Jezus heet, maakte wat modder, streek die op mijn ogen en zei: “Ga naar Siloam om u te wassen.” Ik ging erheen, en toen ik me gewassen had kon ik zien.’ 12. Ze vroegen: ‘Waar is die man?’ ‘Dat weet ik niet,’ zei hij.

13. Toen namen ze de man die blind geweest was mee naar de farizeeën.

Overweging
In een tijd en maatschappij waarin beelden steeds belangrijker worden en we de hele dag worden overspoeld met visuele prikkels, gaat het vandaag over zien en gezien worden. En dat laatste is een universele menselijke behoefte. Word ik gezien? Mag ik er zijn? Is er iemand die mij ziet en aanneemt zoals ik ben?
Wie is er eigenlijk blind en wie ziet er helder?

Het lijkt eenvoudig: bij wie het ingewikkelde systeem van ogen, zenuwen hersenen goed werken en samenwerken zodat beelden worden waargenomen… en je hebt mensen die blind of slechtziend zijn bij wie dat niet optimaal werkt….
Maar de Bijbel zou de Bijbel niet zijn wanneer we het alleen maar letterlijk zouden mogen ‘zien’. In de Bijbelse verhalen – en overigens ook in veel van ons taalgebruik – staat blindheid niet zozeer voor het al dan niet kunnen functioneren van je ogen. En ook het woord zien heeft diverse betekenislagen. Jezus noemt de religieuze leiders van het volk ziende blind…. Hij roept mensen voortdurend op om de ogen te openen…. .

Ik zie ik zie wat jij niet ziet… Hoe vaak worden we daarmee in ons leven geconfronteerd… Je probeert iemand iets uit te leggen, hem of haar even door jouw ogen te laten kijken zodat hij je snapt, kan volgen… ‘zie je het dan niet?’ vraag je. En die ander? Die ziet wel, maar iets heel anders dan jij….
Gisteravond zag ik de advocaat van Aicha op de TV. Een meisje dat op haar zeventiende verliefd werd op een jihadsrijder en naar Syrië ging om bij hem te zijn. Een half jaar later belt ze haar moeder en smeekt haar om haar te komen redden. Als ze straks terugkomt in Nederland is het de vraag hoe ze hier wordt gezien. Als te vervolgen terrorist? Als slachtoffer die hulp nodig heeft bij de verwerking van haar trauma of als de ideale kandidaat om aan andere jonge mensen hier te vertellen waarom het een slecht idee is om daarheen te gaan?

Ik neem u mee terug naar het Bijbelverhaal.
Een man trekt door het Joodse land….. Hij heeft sprekende ogen en spreekt helende woorden…… In het voorbijgaan ziet Jezus iemand die al vanaf zijn geboorte blind is. Deze man, aan de kant van de weg bedelend is zo iemand waar iedereen aan voorbijgaat. De meeste mensen zien hem niet eens, alsof zij blind zijn….
De aanblik van zo iemand doet onbewust een appel op ons gevoel voor mededogen…
maar mensen, toen en nu, kijken liever de andere kant op. Misschien zeggen of denken we als we geconfronteerd worden met mensen die hier en nu aan de kant van onze samenleving liggen, zij die het in onze maatschappij niet redden ook wel:
’t zal wel eigen schuld zijn, of misschien van zijn ouders of omgeving. En tja, wat kunnen wij eraan doen? Rot voor hem/haar… maar hij/zij moet er maar het beste van maken….

Jezus kijkt niet de andere kant op., hij zegt met zoveel woorden: deze blindheid is geen straf of botte pech, maar een kans. Geen onheil, dat je weg moet stoppen, geen storende schoonheidsfout, maar een mogelijkheid om dichter bij de bedoelingen van de Eeuwige te komen. En misschien ziet die man wel beter dan wij….
In dit verhaal wordt Gods werk van schepping en herschepping in deze mens zichtbaar.

Jezus kijkt de man aan, hij ziet geen gemankeerd mens, of een mislukkeling, maar een geliefd mensenkind van God. En tegen alle regels van hygiëne en logica in maakt hij modder/slijk van speeksel en stof en strijkt dat op de ogen van de blinde.
Letterlijk staat er, dat Hij daarmee de ogen van de blinde zalft.
Vreemde zalving door Hem die zelf de Gezalfde, Messias, de Christus genoemd wordt.
Jezus zendt hem naar het badwater, en de blinde gaat, hij gaat zomaar in vertrouwen, hij gaat en wordt een gezondene, een Siloam…
Ik dacht afgelopen week na over dat vreemde ritueel van spuug en stof van de aarde… Waarom? Waarom legt hij hem niet gewoon de handen op? Is het omdat hij wil laten zien dat stof, aarde speeksel, bij het leven horen? Is het omdat je ogen pas werkelijk open gaan als je niet wegkijkt van het aardse, als je niet blind bent voor verdriet, bloed zweet en tranen? Als je oog hebt voor wat er niet goed is in deze wereld, in je leven… als je daardoorheen gaat, met je blote voeten door het stof zeg maar….. en er niet voor wegloopt of van wegkijkt?

Het eigenlijke wonder van dit verhaal is dat een mens weer wordt gezien…Want meteen spreken de mensen niet meer over hem maar tegen hem. Hij mag het slijk van de aarde, het stof en de modder die aan hem kleeft, afwassen en als nieuw mens gaan leven.
In de Joodse traditie betekent jezelf reinigen nog iets anders dan alleen weer lekker schoon worden. Het is je klaar maken voor gebed, voor de dienst aan God en aan de naaste. Je beschikbaar maken voor de gemeenschap der heiligen.
De blinde man wordt in dit verhaal van een willoos slachtoffer dat aan de kant van de weg ligt te wachten op wat er met hem zal gebeuren een getuige van de Levende, een volwaardig lid van de gemeenschap. Ook zijn ouders onderkennen het als ze later worden ondervraagd hierover: hij is oud en wijs genoeg om voor zichzelf te spreken.

De ontmoeting met de Levende maakt een ander mens van je. Je wordt aangekeken, voor vol aangezien en ingezet voor het Koninkrijk van God. Jij met alles wat je hebt meegemaakt. Met alles wat de mensen over je zeggen. Met je rafelranden, je hoort erbij en mag meedoen, volop.
God ziet het hart aan van mensen, van ons. Hij ziet je voor vol aan.

Het is een bekend refrein in de Bijbel…… Of het nu gaat over een onaanzienlijk slavenvolkje in Egypte, een eenvoudige jongen met herderscapaciteiten die koning wordt, een tollenaar die zich in een boom verstopt zodat niemand hem ziet, …… melaatsen, hoeren, eenvoudige vissers…. God ziet hen staan en lijkt zelfs wel een zwak voor de zwakkelingen te hebben. Voor degenen die niet gezien worden….. voor de jongens en de meisjes, de mannen en de vrouwen die normaal gesproken de moeite van het aankijken niet waard zijn.

Wie wordt er eigenlijk van blindheid genezen in de verhalen van vanmorgen? Wie gaat er zien me andere ogen? Ik denk behalve die man ook de omstanders, wij, die zien hoe iemand aan wie mensen allemaal voorbijgaan, door Jezus wordt gezien, aangekeken en op zijn benen gezet.

De evangeliën getuigen van een gezalfde die ons voorgaat op weg naar het land van belofte waar ieder mens voor vol wordt aangezien.
En als we onderweg door een woestijn moeten gaan, als we beproefd worden, tegenslag en verdriet ervaren. Dan mogen we ons getroost en gesterkt weten door het vertrouwen dat er iemand is die ons aankijkt, onze hand vastpakt, met ons meegaat op zoek naar licht dat doorbreekt in de duisternis.
Amen

Gebed
Spreek een woord dat licht ontsteekt
op het donkerste moment van de nacht.
Open de ogen van ons hart
Zodat we leren zien met andere ogen
Open ons hart heel voorzichtig
zodat er een straaltje licht binnen kan komen.
Maak ons warm diep van binnen
zodat de liefde in ons vanzelf gaat stromen.
Maak die liefde tot een rivier
zodat zij kronkelt over de hele aarde.
Bouw bruggen, hier en daar
zodat mensen elkaar kunnen ontmoeten.
Laat de kinderen dansen en spelen
zodat de oude mensen kunnen lachen.
Laat de dichters schrijven in geuren en kleuren
zodat we later niet vergeten.
Spreek een woord dat licht ontsteekt…
Leer ons zien met andere ogen
en alles wordt anders.

Amen

Zegen
We gaan van hier, ieder onze eigen weg, maar we mogen ons gezien en geliefd weten door die Ene die met ons meegaat dwars door alle hoogten en diepten van ons bestaan.

De Levende zegent u en Hij waakt over U.
Hij is onze bevrijder.
Hij ziet op ons neer met een glimlach van genegenheid.
Vrede voor jou, vrede voor mij, vrede voor iedereen.
amen

Plaats een reactie